Menu

Jesteś tutaj:

25.04.2019 | Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. Zapisy, na które warto zwrócić uwagę

Sprzedaż udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością to aktualnie powszechna już, często stosowana, praktyka. Czy skoro powszechna, to czy równie dobrze znana jest także wiedza z zakresu formalności, jakie powinny być integralną częścią tej transakcji?

Jak na status dotychczasowego wspólnika wpływa sprzedaż nie całości, a wyłącznie części, udziałów w spółce?

W końcu, które zapisy w umowie spółki powinny być przedmiotem Twojej szczególnej uwagi, jeśli zamierzasz przystąpić do umowy zbycia udziałów, niezależnie od tego, czy będziesz występował jako sprzedający czy nabywca?

Zacznijmy od początku:

Udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Co to takiego?

Każda nowotworzona spółka z o.o. musi dysponować kapitałem zakładowym. Jest to wkład wnoszony przez każdego z jej wspólników, którym to wspólnikom z kolei, z racji jego wniesienia, przysługuje prawo do posiadania udziału lub udziałów w spółce z o.o.

Udział w spółce to część kapitału zakładowego o precyzyjnie określonej wartości nominalnej, ale także zespół praw i obowiązków, które dotyczą wspólników i są im przypisane. Rozwijając pierwszą definicję, udział jest wyrażony w konkretnej wartości pieniężnej, która może się zmieniać, ponieważ wartość kapitału zakładowego może ulegać modyfikacji, tj. można go obniżać lub zwiększać. Zgodnie z art. 154 § 2 k.s.h. wartość nominalna udziału nie może wynosić mniej niż 50 zł. Dodatkowo, nie można objąć udziałów po cenie niższej niż ich wartość nominalna.

Ile udziałów może przypadać na jednego wspólnika? Odpowiedź powinna zostać zawarta w umowie spółki. To od spółki bowiem zależy, jakie przyjmie rozwiązanie odnośnie liczby udziałów i ich wartości nominalnej.

Każdy ze wspólników posiadających udziały ma prawo swobodnego rozporządzania nimi, w tym do sprzedaży lub dokonania darowizny, w całości lub w części.

Jaki jest minimalny kapitał zakładowy?

Kapitał zakładowy spółki z o.o. dzieli się na udziały. Udziały muszą zostać pokryte przez udziałowców wkładem pieniężnym lub niepieniężnym, a obowiązek wniesienia wkładów na pokrycie kapitału zakładowego ma charakter bezwzględny i dotyczy każdego wspólnika spółki z o.o. Co istotne, do wniosku do KRS o rejestrację spółki dołącza się oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wkłady na pokrycie kapitału zakładowego zostały wniesione w całości przez wszystkich wspólników.

Wkład pieniężny powinien być wyrażony w polskich złotych. Może być wniesiony gotówką, do kasy spółki, lub przelewem, na rachunek bankowy podmiotu. Wkład niepieniężny (najczęściej są to: prawo własności nieruchomości lub ruchomości, prawo użytkowania wieczystego, wartości niematerialne i prawne etc.) powinien być szczegółowo opisany w umowie spółki, w szczególności powinno się tam określić należy przedmiot aportu, kto go wnosi, liczbę i wartość nominalną udziałów objętych w zamian.

Jakie prawa i obowiązku daje wspólnikowi spółki z o.o. posiadanie udziału?

Posiadanie udziału w spółce z o.o. jest tożsame z posiadaniem praw i obowiązków wynikających z uczestnictwa w spółce. Do najistotniejszych obowiązków udziałowca należy obowiązek wniesienia wkładu na pokrycie kapitału zakładowego, o czym szczegółowo była mowa wyżej, proporcjonalnie do obejmowanych udziałów. Na wspólnika spółki z o.o. mogą zostać nałożone również inne, niejako dodatkowe, obowiązki, np. obowiązek dokonywania dopłat [art. 177 § 1 k.s.h.] czy spełniania powtarzających się świadczeń niepieniężnych.

Czym są dopłaty?

Dopłaty to zobowiązanie umowne wspólnika do ponoszenia cyklicznych nakładów, które powinny być wnoszone proporcjonalnie do ilości posiadanych udziałów, zgodnie z określoną w umowie spółki wysokością, umowa powinna wskazywać także częstotliwość/ termin ich wnoszenia.

W sytuacji, gdy spółka nie odnotuje straty w podsumowaniu rachunkowym roku obrotowego dopłaty mogą zostać zwrócone wszystkim wspólnikom, proporcjonalnie do liczny posiadanych udziałów.

Jeśli obowiązek wnoszenia dopłat zostaje wprowadzany w drodze zmiany umowy spółki wszyscy udziałowcy muszą wyrazić na to zgodę.

Powtarzające się świadczenia niepieniężne

Wspólnik może zostać zobowiązany do spełniania powtarzających się świadczeń niepieniężnych na rzecz spółki. Podobnie jak w przypadku obowiązku wnoszenia dopłat również zobowiązanie do wnoszenia świadczeń niepieniężnych powinno zostać szczegółowo określone, w szczególności powinno doprecyzowywać ich rodzaj i zakres.

Co może być przedmiotem świadczeń niepieniężnych wspólnika? Najczęściej są to usługi bądź dostawy towarów, wykonywane przez wspólnika, o powtarzalnym i odpłatnym charakterze. Za ich świadczenie udziałowcowi przysługuje wynagrodzenie.

Reasumując: każda osoba obejmująca udziały w spółce z o.o. ma obowiązek wniesienia wkładu pieniężnego lub niepieniężnego na poczet pokrycia kapitału zakładowego. W przypadku aportu istotne jest odpowiednie wyliczenie jego wartości. Decyzja wspólników spółki z o.o. o nałożeniu na udziałowca dodatkowych obowiązków zależy od woli samych wspólników i musi zostać zawarta w umowie spółki, gdyż nawet jednomyślna uchwała wspólników w tym przedmiocie nie będzie wystarczająca, by skutecznie wprowadzić w życie dodatkowe obowiązki.

Jeśli chodzi o prawa, możemy mówić o majątkowych i korporacyjnych. Prawa majątkowe mają zaspokajać interes ekonomiczny wspólnika, natomiast prawa korporacyjne służą możliwości wpływania na decyzje podejmowane w spółce, jej organizację, istnienie etc. Wspólnikowi spółki z o.o. przysługują:

  • prawo głosu ( art. 242 k.s.h.),
  • prawo pierwszeństwa objęciu udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym (art. 258  § 1 k.s.h.),
  • prawo żądania zwołania walnego zgromadzenia wspólników ( art. 236 k.s.h.),
  • prawo do udziału w zysku (art. 191 § 3 k.s.h.),
  • prawo do wyłączenia wspólnika ze spółki, z ważnych przyczyn; jeśli taka jest wola wszystkich pozostałych udziałowców, sąd może orzec jego wyłączenie ze spółki wspólnika, jeżeli udziały wspólników żądających wyłączenia stanowią więcej niż połowa kapitału zakładowego ( art. 266 § 1 k.s.h.).

Na podstawie powyższego wiesz już czym jest udział oraz jakie przywileje i obowiązki wynikają z tytułu jego posiadania. W dalszej części przybliżymy procedurę zbycia udziałów w spółce z o.o.

Jakich formalności należy dopełnić, by skutecznie przenieść własność udziałów na inną osobę lub inny podmiot?

Nawet jeśli znasz dotychczasowych udziałowców, a sama transakcja wydaje Ci się bezpieczna pod względem formalno-prawnym, pamiętaj, że ewentualne konsekwencje niedopatrzeń w zakresie statusu udziałów, które nabędziesz, będą w przyszłości dotyczyć Ciebie bezpośrednio. Warto więc starannie przygotować się do procesu nabycia, by uniknąć przykrych niespodzianek w przyszłości.

Podstawowym źródłem wiedzy powinna być dla Ciebie umowa spółki. To tutaj znajdziesz informacje o ewentualnych ograniczeniach lub obostrzeniach w zakresie rozporządzania udziałami, jeśli takie zostały ustanowione. Zwróć szczególną uwagę na elementy, o których mowa niżej:

Prawa przyznane osobiście

Każdemu ze wspólników mogą przysługiwać uprawnienia przyznane osobiście, ich istnienie jest ściśle uzależnione od statusu pozostawania wspólnikiem spółki.

Pozbawienie Cię tych praw wymaga zawsze Twojej zgody. Jeśli więc sprzedajesz tylko część udziałów być może warto zagwarantować sobie pewne uprawnienia w spółce (np. prawa do powoływania członków poszczególnych organów spółki, możliwość dostępu do określonej dokumentacji).

Uprzywilejowanie udziałów

Instytucją, która może okazać się rozsądna przy przejęciach spółek, jest możliwość uprzywilejowania udziałów. Różni się ono od praw przyznanych osobiście tym, że nie jest ono związane z osobą wspólnika, a z samymi udziałami. Jaka jest tego konsekwencja? Otóż w razie sprzedaży takich udziałów i zmiany osoby wspólnika uprzywilejowanie trwa nadal.

W jaki sposób można uprzywilejować udziały? Uprzywilejowanie może dotyczyć prawa do dywidendy, prawa wykonywania głosu, prawa do majątku spółki w przypadku jej likwidacji.

Rada Nadzorcza

Powoływanie rady nadzorczej w przypadku spółki z o.o. nie jest obowiązkowe, sami wspólnicy bowiem posiadają szereg uprawnień kontrolnych. Jeśli jesteś wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością masz prawo wglądu w dokumentację podmiotu oraz prawo żądania wyjaśnień od spółki. Czy istnieją jakieś ograniczenia w tym zakresie? Tak. W wyjątkowych sytuacjach zarząd może odmówić prawa dostępu do informacji.

Prawo do indywidualnej kontroli

Jeśli w spółce została powołana rada nadzorcza powinieneś podjąć decyzję, czy indywidualne prawo kontroli, wynikające z art. 212 k.s.h., a przysługujące wspólnikom, należy w dalszym ciągu utrzymywać. W sytuacji, gdy w spółce funkcjonuje już organ kontrolny, można wyłączyć lub ograniczyć uprawnienia kontrolne przysługujące wspólnikom.

Ograniczenia dotyczące zbywania udziałów

Jeśli jesteś wspólnikiem spółki z o.o. z dużym prawdopodobieństwem chciałbyś móc kontrolować dalszy przepływ udziałów w swojej spółce, a precyzyjniej – chciałbyś móc mieć wpływ na to, kto w przyszłości będzie mógł objąć udziały i zostać Twoim wspólnikiem. Ustawodawca przewidział taką możliwość.

Ograniczenia dotyczące zbycia udziałów mogą mieć różnorodny charakter. Mówimy o ograniczeniach podmiotowych (cechy, jakim musi odpowiadać nabywca udziałów jak również wskazane przymioty nabywcy, które eliminują możliwość skutecznego nabycia udziałów) lub przedmiotowych (wymogi związane bezpośrednio z transakcją sprzedaży).

Jak jeszcze możesz wpływać na to, co w przyszłości będzie działo się z udziałami? Częstą praktyką jest wprowadzenie do umowy spółki zapisu o prawie pierwszeństwa do objęcia nowoemitowanych udziałów dla dotychczasowych wspólników. Innym rozwiązaniem, chroniącym Twoją pozycję w spółce, może być zapis ograniczający zbywanie udziałów poprzez m.in. konieczność wyrażenia zgody przez spółkę na zbycie lub obciążenie udziałów.

Umowa spółki powinna określać procedurę i warunki, według których udziela się zgody na zbycie udziałów, w szczególności określać, jaki organ spółki i w jakiej formie może udzielić zgody na zbycie. A co jeśli umowa spółki nie zawiera takich zapisów? Art. 182 § 3 wskazuje, że „Zgody udziela zarząd w formie pisemnej. W przypadku gdy zgody odmówiono, sąd rejestrowy może pozwolić na zbycie, jeżeli istnieją ważne powody”. Zapewne zastanawiasz się, jakie okoliczności można uznać za ważne powody. Najczęstszy z nich to konflikt pomiędzy wspólnikami. Sąd, wyrażając zgodę na zbycie, powinien wyznaczyć spółce termin, w którym zobowiązana jest ona do wyznaczenia innego nabywcy udziałów. Sąd może również określić pozostałe elementy transakcji, np. termin zbycia, cenę za udział.

Prawo pierwszeństwa i prawo pierwokupu udziałów dla dotychczasowych wspólników

Prawo pierwszeństwa nabycia udziałów oznacza w praktyce obowiązek dotychczasowego wspólnika zaproponowania możliwości nabycia udziałów Tobie w pierwszej kolejności.

Z kolei prawo pierwokupu to nic innego jak przywilej możliwości wstąpienia w prawa potencjalnego nabywcy udziałów, ustalone pomiędzy nim a dotychczasowym udziałowcem, z zachowaniem uzgodnionych terminów i warunków transakcji.

Czy udział w spółce z o.o. może stanowić współwłasność łączną?

Tak. I warto o tym wspomnieć, choć to nietypowa sytuacja. Decyzja o zbyciu udziału stanowiącego współwłasność łączną musi zostać podjęta wspólnie przez wszystkich współwłaścicieli.  Inaczej to wygląda w sytuacji, gdy zniesiono współwłasność łączną i przekształcono ją we współwłasność ułamkową. W takim kształcie udział może być zbywany niezależnie od stanowiska pozostałych udziałowców.

Czy udział w spółce z o.o. może być przedmiotem egzekucji?

Tak. Może. Szczegółowo o tym pisaliśmy tutaj: https://spolka.org/egzekucja-udzialow-spolce-ograniczona-odpowiedzialnoscia/

Forma zbycia udziałów i związane z tym formalności

Zgodnie z art. 180 k.s.h. zbycie udziałów powinno zostać dokonane w formie pisemnej a podpisy pod umową powinny zostać złożone w obecności notariusza, pod rygorem nieważności, co oznacza, iż niedochowanie tej formy spowoduje nieważnością transakcji.

Niezbędne elementy umowne

Skuteczne zbycie i nabycie udziałów w spółce z o.o. wymaga dla swojej ważności dochowania odpowiedniej formy. Umowa o sprzedaż udziałów w spółce z oo powinna w szczególności obejmować:

  • dokładny opis przedmiotu umowy,
  • oświadczenia i zapewnienia sprzedającego w zakresie przedmiotu umowy (zbywanych udziałów),
  • oświadczenia i zapewnienia sprzedającego co do stanu prawnego spółki,
  • oświadczenia i zapewnienia sprzedającego co do stanu finansowego spółki,
  • określenie kupującego (kupujących), czyli przyszłego wspólnika (wspólników) – może nim być osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która we własnym imieniu może nabywać prawa i obowiązki,
  • informacje o czasie przejścia własności udziałów,
  • wskazanie ceny za udziały, zasad i terminów jej uregulowania,
  • jeśli jakaś część umowy miałaby zostać objęta zasadami poufności – wskazanie tej części,
  • informacje o konieczności zawiadomienia spółki o zawarciu umowy sprzedaży udziałów/ zgłoszenia zmian w KRS,
  • informacje o konieczności dokonania odpowiednich zapisów w księdze udziałów.

Uwaga: skuteczne zbycie/ nabycie udziałów wymaga, by złożenie podpisów zarówno przez sprzedających jak i kupujących nastąpiło w obecności notariusza. Czynność ta nie ma formy aktu notarialnego, a jedynie formę podpisów poświadczonych notarialnie.

Wyżej wskazane zapisy stanowią jedynie pewne niezbędne, sugerowane minimum. Jeśli zależy Ci na rzetelnym przeprowadzeniu czynności, dodatkowo, w trosce o transparentność statusu formalno-prawnego podmiotu, którego udziały są zbywane, w treści umowy zbycia udziałów powinny znaleźć się zapisy szczegółowo określające aktualny status prawny podmiotu, w szczególności potwierdzenia, że udziały, będące przedmiotem transakcji, są:

  • wolne od jakichkolwiek obciążeń administracyjnych i sądowych,
  • innych ciężarów, ograniczeń i roszczeń osób trzecich, w tym nie posiada obciążeń majątku, nie zalega z zapłatą świadczeń publicznoprawnych, wobec spółki nie zostały zgłoszone żadne roszczenia podmiotów trzecich, Spółka nie jest również stroną postępowań sądowych etc.),

dodatkowo, że sama spółka, której transakcja sprzedaży udziałów dotyczy:

  • nie znajduje się w stanie likwidacji,
  • nie znajduje się w stanie upadłości,
  • nie zatrudniała/ nie zatrudnia pracowników,
  • na dzień zawierania umowy nie posiada zawartych umów (jeśli posiada, warto je wskazać szczegółowo).

Poza bilansami, rachunkiem zysków i strat integralną częścią umowy powinny być zaświadczenia o niezaleganiu z urzędu skarbowego, właściwego dla miejsca siedziby spółki oraz zakładu ubezpieczeń społecznych. Jeśli nabywasz 100% udziałów w spółce i jednocześnie zmienia się zarząd warto zwrócić szczególną uwagę na to, by wraz z udziałami przekazano kompletną dokumentację (źródłową, administracyjną, księgowo – finansową) podmiotu. Dochowanie staranności w odpowiednim przygotowaniu, wyspecyfikowaniu i przekazaniu protokolarnym tych zasobów jest niezwykle istotne, głównie w trosce o to, by nie było luk w historii podmiotu.

Due diligence. Co to takiego?

Jeśli przedmiotem transakcji jest spółka, która prowadziła w przeszłości lub nadal aktywnie prowadzi działalność, warto poświęcić trochę czasu i zasobów, by zyskać pewność, co tak naprawdę kryje się w zasobach podmiotu, który zamierzasz kupić. Właśnie temu celowi służy badanie due diligence, które umożliwia przeprowadzenie szeregu czynności, mających na celu jednoznaczne podsumowanie statusu badanego podmiotu.

Badanie due diligence może być prowadzane ze szczególnym naciskiem na różne obszary spółki, w tym prawne, mające na celu ustalenie stanu prawnego spółki, finansów, w szczególności stanu zobowiązań które mogą na spółce ciążyć, weryfikacji prowadzonej polityki rachunkowej, aspektów podatkowych, prawidłowości rozliczania obciążeń publicznoprawnych przez spółkę (podatków, składek na ubezpieczenia społeczne itp.), technicznych,  środowiskowych itp.

Kto powinien zawiadomić zarząd o zbyciu udziałów?

Kolejny dokument, który sporządzić należy w związku ze sprzedażą udziałów to zawiadomienie o sprzedaży udziałów.

Dokument zawiadomienia o sprzedaży udziałów to pismo skierowane do Spółki, w której informujesz Spółkę o zawarciu umowy sprzedaży udziałów. Zawiadomienie takie możesz wysłać albo Ty albo druga strona umowy – ważne, aby umowa sprzedaży udziałów dokładnie to określiła.

Przepisy nie definiują tego, co konkretnie musi zawierać takie zawiadomienie, k.s.h. nie wymaga żadnej szczególnej formy, może być zatem dokonane w każdy możliwy sposób, jednak musisz pamiętać, że do zawiadomienia należy dołączyć dowód przejścia własności udziałów.

Lista wspólników spółki z o.o.

Jeśli zaszły zmiany w składzie udziałowców zarząd powinien sporządzić nową listę wspólników, która musi zostać podpisana przez wszystkich członków zarządu spółki z o.o.

Art. 188 § 3 k.s.h. nakłada na zarząd obowiązek wpisania zmian do księgi udziałów oraz złożenia w KRS podpisanej przez wszystkich członków zarządu nowej listy wspólników uwzględniającej wskazanie liczby i wartości nominalnej każdego z nich oraz wzmiankę w zakresie informacji o ustanowieniu zastawu lub użytkowania udziału.

Zgłoszenie zmian w KRS

Jeśli sprzedaż udziałów w spółce z o.o. obejmuje więcej niż 10 % udziałów zarząd spółki zobowiązany jest do zgłoszenia zmiany. W tym celu powinien złożyć formularz KRS-Z3 (wniosek o zmianę danych podmiotu w rejestrze przedsiębiorców) oraz formularz KRS-ZE.

Naliczenie i odprowadzenie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC)

Kupujący zobowiązany jest do sporządzenia deklaracji PCC-3 oraz do zapłaty należnego podatku od czynności cywilnoprawnych. Podatek ten w przypadku umowy nabycia udziałów wynosi 1%, jest liczony od ceny sprzedaży udziałów pomniejszonej o ewentualne koszty, które kupujący był zmuszony ponieść, by przygotować i przeprowadzić transakcję.

Termin złożenia deklaracji to 14 dni od chwili zawarcia umowy sprzedaży udziałów. Dokument powinien być złożony w urzędzie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania nabywcy udziałów.

***

Jeśli zamierzasz kupić udziały w spółce z o.o., a zależy Ci na bezpiecznym, w każdym rozumieniu tego słowa, przeprowadzeniu transakcji, zapraszamy do zapoznania się z listą podmiotów, które aktualnie znajdują się w naszej ofercie: https://spolka.org/spolki-na-sprzedaz/